در این شماره به معرفی نوعی از جعبه‌دنده اتومبیل موسوم به جعبه‌دنده انتقال قدرت پیوسته (CVT) می‌پردازیم و نحوه کارکرد آن را بررسی می‌کنیم. قبل از آشنایی با این نوع جعبه‌دنده‌ها لازم است مکانیزم کارکرد جعبه‌دنده های معمولی و اتوماتیک مورد بررسی قرار بگیرد و ببینیم چه مشکلاتی در آنها وجود دارد که از جعبه‌دنده CVT به عنوان جایگزین استفاده می‌شود.
هنگامی که خودرو در دنده یک قرار دارد به سرعت به حداکثر دور موتور می‌رسد و در این لحظه است که باید دنده عوض شود. این رویه برای همه دنده‌ها تکرار می‌شود با این تفاوت که فاصله زمانی دستیابی به حداکثر توان موتور و تعویض دنده با دنده قبلی افزایش پیدا می‌کند اما در مقابل در هر دنده خودرو به سرعت بیشتری دست پیدا می کند.
اولین مشکل در این مکانیزم کاهش و هدر رفتن نیروی موتور در فاصله تعویض هر دنده با دنده بعدی است. مساله بعدی مشکلاتی است که بر سر راه رسیدن به حداکثر گشتاور قرار دارد. هر موتور با توجه به نوع طراحی و قدرتی که دارد در یک دور موتور خاص حداکثر گشتاور و نیروی خود را تولید و به جعبه‌دنده و سپس به چرخ‌ها منتقل می‌کند. به همین دلیل در صورتی که راننده بخواهد از حداکثر توان موتور در دور بالا استفاده کند مصرف سوخت را افزایش می‌دهد و اگر بخواهد به صورت اقتصادی از توان موتور بهره بگیرد باید مرتب در حال تعویض دنده باشد.
موضوع دیگری که از مشکلات جعبه‌دنده‌های معمولی به شمار می‌رود، محدود بودن تعداد دنده‌های آن است. حتماً برای شما پیش آمده است که احساس می‌کنید مثلاً بین دنده یک و دنده دو، جا برای یک دنده خالی است! دلیل این موضوع این است که سرعت و دور موتور در یک حالت خاص به نحوی است که برای یک دنده به اصطلاح سبک بوده و برای دنده قبلی سنگین.
در نتیجه هر چه تعداد دنده‌ها بیشتر باشد دست راننده برای انتخاب دنده متناسب با سرعت و دور موتور بازتر است، اما اولاً چون جعبه‌دنده‌ها براساس چرخ دنده کار می‌کنند دارای محدودیت هستند و نمی‌توان از یک حد مشخص در آنها دنده تعبیه کرد، ثانیاً در صورتی که تعداد دنده‌ها زیاد باشد مشکلاتی نظیر هدر رفتن نیرو در فاصله زمانی تعویض‌دنده‌ها و عدم راحتی راننده را موجب می‌شود.
در اینجا است که جعبه‌دنده‌های اتوماتیک به عنوان راه‌ حل ارائه می‌شوند و به مرور تعداد دنده‌ها در آنها افزایش یافته است، تا آنجا که تا امروز جعبه‌دنده اتوماتیک با 9 دنده توسط شرکت ZF ساخته شده است  .
اما باز هم مشکل کاهش مصرف سوخت و افزایش پایداری توان موتور و هدر رفتن آن در تعویض دنده‌ها به قوت خود باقی است. علت اصلی این موضوع به فاصله زمانی تعویض دنده‌ها بازمی‌گردد که باعث افت و خیز نوسانی دور موتور شده و با ضربه‌ای که هنگام تعویض دنده در اتاق اتومبیل حس می‌شود قابل تشخیص است. در صورتی که بتوان تعداد دنده‌ها را نامحدود در نظر گرفت می‌توان گفت که دامنه نوسانات دور موتور از هر دنده به دنده دیگر ثابت می‌ماند و خودرو در شرایط ایده‌ال حرکت می‌کند. در اینجاست که جعبه‌دنده‌هایی با مکانیزم انتقال نیروی پیوسته معرفی می‌شوند که در واقع فاقد چرخ‌دنده هستند و ضریب دنده در آنها با مفهوم دیگری عنوان می‌شود.
ایده این نوع جعبه‌دنده‌ها چندان جدید نیست و تقریباً به 500 سال پیش بازمی‌گردد. البته نه برای اتومبیل. طراحی چنین مکانیزمی در سال 1490 میلادی و توسط لئوناردو داوینچی انجام شده و پس از گذشت چندین قرن در دنیای خودروسازی نیز کاربرد خود     را پیدا   کرد.
سال 1886 برای اولین بار جعبه‌دنده‌های CVT بر روی خودرو به کار گرفته شدند. زمانی که بنز و دایملر هنوز ادغام نشده بودند، نخستین خودروسازانی بودند که از جعبه‌دنده‌های CVT در تولیدات خود بهره گرفتند، هر چند این ایده در آن دوران بسیار آینده نگرانه بود و عمومیت پیدا      نکرد.
جعبه دنده CVT چگونه  کار   می کند؟
سئوال اصلی این است که جعبه‌دنده CVT چگونه کار می‌کند و از چه طریقی جعبه‌دنده‌ای با بی‌نهایت دنده را در اختیار راننده قرار می‌دهد؟
در جعبه‌دنده‌‌های معمولی، یعنی آنهایی که از تعدادی چرخ‌دنده استفاده می‌کنند مکانیزم کار به این صورت است که ضریب دنده‌ها حداکثر سرعت حرکت خودرو را در هر دنده تعیین می‌کنند. برای مثال در یک جعبه‌دنده فرضی اگر ضریب دنده برای دنده یک، 2:1 باشد به این معنی است که با دو دور چرخش دنده محرک، دنده متحرک (یعنی دنده‌ای که قرار است نیرو را به چرخ منتقل کند) یک دور می‌چرخد. حال اگر قصد افزایش سرعت داشته باشید دیگر این نسبت جوابگو نیست. هر چند به صورت تئوری با افزایش دور محور محرک می توان به سرعت بالاتری دست یافت اما با توجه به محدودیت دور موتور، رسیدن به این حالت ایده آل ناممکن است. به همین دلیل باید دنده عوض شده و با چرخ‌دنده‌ای جابه‌جا شود که ضریب آن از دنده یک   بیشتر باشد.
در این حالت ضریب دنده (اندازه چرخ دنده) کاهش یافته و مثلاً به 1.5 رسیده است. روند افزایش ضریب مذکور در هر دنده ادامه دارد و برای مثال در دنده 4 و 5 این نسبت به زیر یک می رسد و عملا با هر بار چرخش محور محرک، متحرک بیش از یک دور می چرخد. دور موتور اتومبیل از هر دنده به دنده دیگر با نوسان بالا تغییر می‌کند و در این میان مصرف سوخت بالا رفته و توان اتومبیل   هدر    می‌رود.
حالتی را در نظر می‌گیریم که یک چرخ‌دنده به عنوان متحرک وجود دارد و ضریب دنده آن نسبت به محرک تغییر می‌کند، بدون آنکه نیاز باشد چرخ دنده دیگری با این چرخ‌دنده جابه‌جا شود. به عبارت دیگر یک دایره (چرخ‌دنده) که شعاع آن در حال افزایش و کاهش است، اتفاقی که با جابه‌جایی دنده‌ها رخ می‌دهد. این همان کاری است که جعبه‌دنده‌های CVT انجام می‌دهند. معمول‌ترین نوع جعبه‌دنده CVT نوعی است که از دو عدد پولی و یک تسمه استفاده می‌کنند و جعبه‌دنده با پولی متغییر نام دارند (Variable Diameter Pulley).
یک پولی با نیروی موتور می‌چرخد (محرک) و پولی دیگر وظیفه انتقال نیرو را به عهده دارد (متحرک). نیرو بین دو پولی با یک تسمه منتقل می‌شود. با تنگ شدن شیار پولی به شکل V باعث می‌شود تسمه‌ای که درون شیار قرار دارد بالا بیاید و دایره‌ای با شعاع بیشتر به وجود می‌آورد. در نتیجه در هر لحظه با تغییر سایز شیار هر کدام از پولی‌ها چرخ‌دنده‌ای با ضریب دنده متفاوت شبیه‌سازی می‌شود بدون آنکه نیاز به جابه‌جایی دنده و هدر رفتن نیروی موتور باشد. در این حالت دور موتور اتومبیل در یک بالانس دقیق ثابت می‌ماند و از افت و خیزهای     ناگهانی خبری  نیست.
از دیگر مزایای این جعبه‌‌دنده عدم ضربه‌زدن در هنگام تعویض دنده است. در این حالت میزان سوخت مصرفی ثابت می‌ماند و توان محرکه موتور هدر نمی‌رود. ساخت این جعبه‌دنده‌ها اقتصادی‌تر است، چرا که قطعات متحرک درون آن 25درصد کاهش یافته و عمر آن افزایش پیدا می‌کند. این موضوع همچنین باعث می‌شود روغنی که در این جعبه‌دنده استفاده می‌شود بیشتر کار کند و نیازی به تعویض      زودهنگام   وجود ندارد.
برخی افراد بر این باورند که جعبه‌دنده‌های CVT معایبی هم دارند. در درجه اول برخلاف اینکه هزینه تولید آن پایین است ولی هزینه تعمیر آن دست کمی از جعبه‌دنده‌های اتوماتیک معمولی ندارد. همچنین روغن مورد استفاده در آن نیز از نوع خاصی بوده که کمی گران است. البته این مساله با در نظر گرفتن زمان طولانی کارکرد روغن قابل توجیه است.
در این گیربکس ها معمولا دور موتور با رسیدن به یک مرز مشخص ثابت می ماند و پس از آن با تغییر نسبت در گیربکس، سرعت افزایش پیدا می کند در حالی که دور موتور ثابت است.
از آنجایی که صدای موتور در اتومبیل‌هایی که از جعبه‌دنده CVT استفاده می‌کنند ثابت است، ممکن است برای رانندگانی که به افت و خیز صدای موتور در دورهای مختلف عادت کرد‌ه‌اند، کمی ناراحت‌کننده باشد  .
همچنین افزایش ضریب دنده هیچ نشانه‌ای برای فهم سرنشینان خودرو از این موضوع بر جای نمی‌گذارد و فقط سرعت خودرو با یک دور موتور ثابت افزایش پیدا می‌کند که این موضوع نیز می‌تواند حس غریبی برای راننده در پی داشته باشد.
جعبه‌دنده‌های CVT امروزی، مانند سایر جعبه‌دنده‌های اتوماتیک معمولی دارای آپشن‌های رانندگی در برف و رانندگی Sport هستند تا در شرایط مختلف ضریب دنده‌ها را با دور موتور اتومبیل تنظیم کنند  .