یکی دیگر از موضوعات مورد توجه در تولید خودرو، فراهم آوردن حداکثر راحتی راننده و سرنشینان اتومبیل است. از بحث ارتقای طراحی ارگونومیک اتاق و صندلیهای اتومبیل که بگذریم، راحتی و نرمی حرکت فرمان خودرو همواره مورد توجه است. به همین دلیل شاهد عرضه تکنولوژیهای مختلفی در طراحی سیستم فرمان اتومبیل هستیم که از یک نسل به نسل بعد معایب موجود رفع شده و همچنان در حال تکمیل و بهینهسازی است.
در این شماره مروری بر سیر تکامل سیستم فرمان خودرو خواهیم داشت و در ادامه سیستم فرمان با نیروی کمکی الکتریکی را به عنوان یکی از جدیدترین سیستم های فرمان در خودروها را از نظر شما می گذرانیم:
از آنجایی که فرمان اتومبیل وظیفه بسیار خطیری را در هدایت آن به عهده دارد، همواره سعی میشود تا همه شرایط ریسکپذیر مورد بررسی قرار بگیرد. فرمان با ساختار مکانیکی در اکثر موارد جزو ایمنترین سیستمهای طراحی فرمان به شمار میرود. ولی دارای کاستیهایی نظیر سختی در گردش است که در بسیاری موارد راننده را به دردسر میاندازد.
هر چند سیستم های فرمان مکانیکی انواع مختلفی دارند اما در نهایت کارکرد همه آن ها تبدیل حرکت دورانی فرمان به نیرویی خطی است که باعث جابجایی چرخ ها شده که در نهایت منجر به تغییر جهت حرکت خودرو می شود. چون در این حالت تغییر مسیر خودرو از لحظه چرخش فرمان تا انحراف چرخها به جوانب و اطراف به صورت کاملاً مکانیکی و از طریق اتصالات انجام میشود دارای امنیت قابل قبولی بوده و استفاده از تکنولوژیهای دیگر نظیر هیدرولیک کاملاً مبتنی بر همین روش انجام میشود.
همانطور که اشاره شد، مشکل اصلی فرمانهای مکانیکی سفتی آنها و عدم رضایت راننده اتومبیل است. این مشکل در ترافیک شهر ها بسیار آزار دهنده تر می شود ضمن آنکه با افزایش سایز لاستیک خودروها، اصطکاک آن ها با آسفالت نیز بالاتر می رود و همین امر موجب سفت تر شدن فرمان می شود. از اینرو خودروسازان بر آن شدند تا با ایجاد یک سیستم اعمال نیروی کمکی به غربیلک فرمان، گردش آن را سادهتر کنند. این سیستم یک مدار هیدرولیک است که به قسمت مکانیکی فرمان اضافه میشود و با نیروی هیدرولیکی که از پمپی متصل به موتور کسب می کند، چرخش فرمان را آسان تر می سازد. نصب سیستم هیدرولیک بر روی فرمان نیازمند تقویت اتصالات فرمان در قسمتهای مختلف آن است.
استفاده از مدار هیدرولیک در کنار مزیتها، معایبی نیز دارد. از آنجا که اساس کار سیستمهای هیدرولیک کاملاً مبتنی بر روغن هیدرولیک است، توجه به آن و تعویض به موقع و هزینههای جانبی آن یکی از مواردی است که برخی از صاحبان خودرو از آن به عنوان عیب این سیستم یاد میکنند، ولی این مساله تنها جنبه ظاهری موضوع است.
یکی از مهمترین موضوعاتی که به عنوان ضعف فرمان هیدرولیک به شمار میرود این است که پمپ هیدرولیک نیروی خود را از موتور اتومبیل تامین میکند که این موضوع از توان موتور تا حد کمی کاسته و باعث مصرف انرژی بیشتری میشود.
یکی دیگر از معایب این سیستم عملکرد پیوسته آن است، یعنی پمپ هیدرولیک همواره در حال کار بوده، حتی اگر فرمان اتومبیل در حالت ثابت و بدون حرکت قرار داشته باشد. به این ترتیب سیستم هیدورلیک خودرو بدون آنکه لزومی به کار آن باشد، همواره در حال کار است. این موضوع باعث شد تا خودروسازان سیستم جدیدی را جایگزین فرمان هیدرولیک کنند. طرح جدیدی که در واقع یک بهبود در سیستم هیدرولیک به شمار میرود، فرمان الکتروهیدرولیک نام دارد. در این سیستم یک موتور الکترونیکی در کنار پمپ هیدرولیک نصب میشود تا عملکرد هیدرولیک مستقل از موتور اتومبیل انجام شود. اما باز هم مشکل هزینههای جانبی و تعویض مرتب روغن و همچنین کار پیوسته مدار هیدرولیک به قوت خود باقی مانده است.
از دهه 90 میلادی سیستم جدیدی در فرمان خودرو به خدمت گرفته شد. در این نوع فرمان، خبری از مدارات و پمپ هیدرولیک نیست و با به خدمت گرفتن دانش الکترونیک، یک موتور الکترونیکی و پردازنده مرکزی جایگزین سیستم قبلی شده است.
طرح اولیه فرمان الکترونیکی از زمان مطرح شدن ایده تا زمان ساخت عملی آن حدود 20 سال طول کشید. از خودروسازان پیشگام در استفاده از این نوع فرمان میتوان به اتومبیل NSX هوندا، فیات پونتو و بامو Z4 اشاره کرد.
قسمتهای اصلی فرمان الکترونیکی شامل ECU، موتور الکترونیکی و سنسور گشتاور است. هنگامی که فرمان اتومبیل میچرخد، سنسور گشتاور حرکت را تشخیص داده و سیگنالی به ECU ارسال میکند، سپس ECU با در نظر گرفتن سرعت حرکت اتومبیل (که از ECU مرکزی اتومبیل دریافت میکند) موتور الکترونیکی را با سرعت و قدرت معینی به کار میاندازد. این موتور نیروی کمکی لازم را برای گردش نرمتر فرمان اتومبیل فراهم میکند. محل اعمال نیروی کمکی با توجه به اتومبیل و اندازه آن متغییر است. به طور معمول هر قدر اتومبیل بزرگتر و سنگینتر باشد محل نصب موتور الکترونیکی به محور چرخها و دنده شانهای نزدیکتر است. این موضوع به این دلیل است که در اتومبیلهای سنگینتر نیروی بیشتری باید از سمت موتور فرمان وارد شود و با دور بودن این موتور از محور اصلی چرخها، نیروی بیشتری هدر میرود.
در اتومبیلهای سواری معمولی، موتور الکترونیکی بر روی میله بدنه فرمان نصب میشود. همانطور که میبینیم سیر تکاملی در طراحی فرمان، کاملاً مبتنی بر همان فرمانهای مکانیکی اولیه است. به بیان دیگر فرمان مکانیکی به عنوان بستری برای نصب مدارات جدید و طراحیهای بعدی به شمار میرود. مگان از جمله خودروهایی است که از این سیستم فرمان بهره میگیرد.
این سیستم فرمان در کنار مزایای زیادی که به دنبال دارد، از سوی علاقهمندان واقعی خودرو چندان مورد استقبال نیست چرا که این گروه معتقدند در این سیستم فرمان، حسی که از فرمان به راننده منتقل میشود برخلاف سیستمهای قبلی به هیچوجه واقعی نیست.
در این سیستمها نیروی فرمان به گونهای تنظیم شده است که بیشتر در جهت راحتی راننده باشد و به همین دلیل راننده در تشخیص اصطکاک لاستیکها با سطح مسیر دچار مشکل میشود که این امر در یک رانندگی اسپرت مطلوب نیست. البته خودروسازان در سیستمهای جدید تلاش دارند این مشکل را تا حدودی برطرف کنند اما تا آن زمان فرمانهای با نیروی کمکی الکتریکی سیستم محبوب اسپرتسواران نخواهد بود. امروزه خودروسازان سعی میکنند تا با ارائه طرحهای جدید در ساخت فرمان، بتوانند اتصالات و تجهیزات فرمان مکانیکی را حذف کنند. برای مثال در طرح جدید میتوان با استفاده از یک موتور الکترونیکی بر روی محور اصلی بین دو چرخ و یک سیم که به سنسور پشت تلسکوپی فرمان متصل است، حرکت اتومبیل به جهات مختلف را کنترل کرد. اما در این روش ریسک زیادی وجود دارد و در صورت بروز مشکل فنی در برق خودرو، این سیستم از کار میافتد که این مساله میتواند فاجعه بار باشد. به همین دلیل تاکنون استفاده از این سیستم در خودروها رایج نشده است و تنها در حد نمونههای تحقیقاتی باقی مانده است.
شنبه ، 29 بهمن 1390 ، 12:55
آسایش بیشتر با فرمان الکتریکی
دنیایخودرو- مهندس شاهرخ هاشمزاده: در دنیای خودروسازی از زمان ساخت اولین خودروها تا به امروز همواره ایدههای بیشماری در ذهن طراحان و سازندگان خودرو نقش بسته است که البته کم و بیش به بسیاری از آنها دست یافتهاند. شتاب خوب، امنیت بالا، مصرف سوخت پایین، صدای کم و ... همگی از فاکتورهایی به شمار میروند که سازندگان خودرو همواره به دنبال ارتقای آنها بوده و تا حدود قابل قبولی موفق بودهاند.
نوشتن نظر
نظرات پس از تائيد به نمايش گذاشته می شوند.
